Archive for Μαΐου, 2013

23/05/2013

Οι βραχείες λίστες του Αναγνώστη (και ο σκοτεινός μου ρόλος σε αυτές)

Το περασμένο φθινόπωρο μου έγινε η πολύ τιμητική πρόταση να συμμετέχω στην κριτική επιτροπή των λογοτεχνικών βραβείων του περιοδικού Διαβάζω (για τα παιδικά και εφηβικά βιβλία). Φυσικά δέχτηκα. Στην πορεία βέβαια άλλαξαν κάποια πράγματα, με πιο σημαντικό το γεγονός ότι το Διαβάζω σταμάτησε να υπάρχει! Οι συνεργάτες του όμως δεν έμειναν με σταυρωμένα χέρια και δημιούργησαν ένα νέο και πολύ δυναμικό ηλεκτρονικό περιοδικό. Τον Αναγνώστη.

Εμείς στην επιτροπή συνεχίζαμε ακάθεκτοι να κολυμπάμε μέσα στην πλούσια εκδοτική παραγωγή του 2012 και να διαβάζουμε, ένα ένα, τα 300 και βάλε, βιβλία που μας έστειλαν οι εκδότες και οι συγγραφείς.Ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα αλλά και δύσκολη δουλειά. Και έγινε ακόμη πιο δύσκολη επειδή τόσο εγώ όσο και οι τέσσερις συνάδελφοί μου (οι κυρίες Αθανασιάδου, Αλεξίου, Καλογήρου και Ντεκάστρο) ήμασταν αποφασισμένοι να μην «ξεπετάξουμε» κανένα βιβλίο αλλά να κάνουμε εισηγήσεις και συζητήσεις πάνω σε όλα. Όταν διαφωνούσαμε και τα επιχειρήματά του ενός ή του άλλου δεν κατάφερναν να μας κάνουν να συμφωνήσουμε, τη λύση την έδινε η δημοκρατία. Δηλαδή ψηφίζαμε. Κάπως έτσι, με αίμα, δάκρυα και ιδρώτα, καταφέραμε να φτιάξουμε τις τρεις βραχείες λίστες, με τα βιβλία που θα διεκδικήσουν τα μεγάλα βραβεία. Φυσικά το ότι επιλέξαμε αυτά τα βιβλία, δεν σημαίνει ότι όλα τα υπόλοιπα δεν άξιζαν καθόλου. Κάποια από αυτά τα κρίναμε πολύ αξιόλογα. Δυστυχώς όμως οι άνωθεν εντολές ήταν σαφείς: οι βραχείες λίστες δεν έπρεπε για κανένα λόγο να μακρύνουν πολύ.

Τώρα απομένει να ψηφίσουμε -μυστικά πια και σε στυλ…Eurovision- τη σειρά της κατάταξης. Ένας δικηγόρος θα συγκεντρώσει τις ψήφους μας, θα προσθέσει τους πόντους και θα φτιάξει τους απόρρητους φακέλους που θα ανοιχτούν στην τελετή της απονομής. Η οποία τελετή θα γίνει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, την Τετάρτη 12 Ιουνίου. Εγώ θα είμαι σίγουρα εκεί και θα περιμένω με αγωνία τα αποτελέσματα.

Παρακάτω, υπάρχει το σκεπτικό της επιτροπής, καθώς και οι τίτλοι των βιβλίων που επιλέξαμε. Εδώ μπορείτε να δείτε περισσότερα για τα βραβεία του Αναγνώστη και να διαβάσετε τις βραχείες λίστες των βιβλίων για ενήλικες.

anagnostis

ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Η εκδοτική παραγωγή παιδικού και εφηβικού βιβλίου για το έτος 2012 ήταν ιδιαίτερα πλούσια. Στη διάθεση της επιτροπής τέθηκαν πάνω από τριακόσια παιδικά και εφηβικά βιβλία, τα οποία παρουσιάζουν αξιοσημείωτη ποικιλία τόσο από άποψη θεματολογίας, όσο και από άποψη ποιότητας, ειδολογικής ταυτότητας, ύφους και αφηγηματικών χαρακτηριστικών. Πρέπει ωστόσο ειδικότερα να επισημανθεί ότι στην κατηγορία του εφηβικού βιβλίου η παραγωγή βιβλίων υπήρξε μάλλον υποτονική σε σχέση με τις άλλες κατηγορίες.
Κυρίαρχη είναι η θεματοποίηση των έντονων κοινωνικών προβλημάτων που μαστίζουν την Ελλάδα αλλά και τον κόσμο. Σημαντική είναι και η παρουσία βιβλίων με θέμα τις πολυποίκιλες παραμέτρους της οικονομικής κρίσης αλλά και της γενικότερης κρίσης αξιών και της γενικευμένης ανασφάλειας τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη. Παρατηρούμε μία υποχώρηση του ιστορικού μυθιστορήματος για το έτος 2012, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και κάποια λογοτεχνικά βιβλία που αναφέρονται στο παρελθόν και σε συγκεκριμένες περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Γενικότερα, η θεματολογία των βιβλίων εμφανίζεται διευρυμένη: διαφορετικότητα, εκμετάλλευση της παιδικής εργασίας, φτώχεια, βία, ξενιτιά, οικονομική μετανάστευση, ρήξη του ατόμου με την κοινωνία, οικολογικά θέματα, αθλητισμός, ποδόσφαιρο, η καπήλευση του αθλητικού ιδεώδους, κ.ά. είναι ορισμένα από τα θέματα της φετινής εκδοτικής παραγωγής. Οι νέες τεχνολογίες αλλά και οι νέοι τρόποι ηλεκτρονικής επικοινωνίας και κοινωνικής δικτύωσης διεισδύουν στη θεματολογία των παιδικών και ιδιαίτερα των εφηβικών βιβλίων. Η ηλεκτρονική εποχή μέσα στην οποία ζουν οι νεαροί ήρωες των παιδικών-εφηβικών βιβλίων εγγράφεται στη μυθοπλασία με όλες τις παραμέτρους της και την ιδιαίτερη κουλτούρα της.
Ευδιάκριτη είναι επίσης στην εκδοτική παραγωγή του 2012 η παρουσία πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων.
Ένα στοιχείο που έλαβε υπόψη της η επιτροπή είναι η γενικότερη ποιότητα ως προς την εμφάνιση, την αισθητική και την τυποτεχνική επιμέλεια των βιβλίων. Με λύπη δια-πιστώσαμε ότι υπάρχουν βιβλία με ελλιπέστατη έως ανύπαρκτη φιλολογική και τυποτεχνική επιμέλεια, γεγονός που βαρύνει μάλλον τους εκδότες και λιγότερο τους ίδιους τους συγγραφείς.

Ειδικότερα:
Εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά
Στην κατηγορία του εικονογραφημένου βιβλίου για παιδιά η επιτροπή έλαβε υπόψη της βιβλία που χαρακτηρίζονται από μυθοπλαστική και εικαστική ευρηματικότητα, βιβλία που επιδιώκουν την πολυσημία και τις πολυεπίπεδες αναγνώσεις και εκφράζουν αξίες, ενδιαφέρουσες καταστάσεις ή συναισθήματα, δημιουργώντας παράλληλα αισθητικές «αξίες» μέσω της εικαστικής-γραφιστικής γλώσσας.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι στη βραχεία λίστα υπάρχουν και δύο βιβλία που συνοδεύονται από μουσικά CD με μελοποιήσεις και τραγούδια, τα οποία δείχνουν την ιδιαίτερα επιτυχημένη σύμπραξη συγγραφέα-εικονογράφου-συνθέτη.
Σ’ αυτήν την κατηγορία υπάρχουν και λίγα βιβλία τα οποία αξιοποιούν με επιτυχία τεχνάσματα του λεγόμενου graphic novel. Τα βιβλία αυτά εμπλουτίζουν σημαντικά την αισθητική του λογοτεχνικού βιβλίου και υπηρετούν την ανάγκη του νεαρού αναγνώστη της εποχής μας για πολυτροπικές αναγνωστικές εμπειρίες.
Υπάρχουν επίσης βιβλία με συγκεκριμένο αριθμό λέξεων και κλιμακούμενο βαθμό δυσκολίας ανά ηλικία. Πολλοί εκδοτικοί οίκοι έχουν εντάξει στο πρόγραμμά τους τέτοιες σειρές.
Πολλά βιβλία από τις προαναφερόμενες κατηγορίες προτείνουν διάφορες αναγνωστικές δραστηριότητες σε παράρτημα, οι οποίες φιλοδοξούν, με αμφισβητούμενο όμως απότέλεσμα, μέσω της προέκτασης της αναγνωστικής εμπειρίας, να καλλιεργήσουν τη φιλαναγνωσία και να ενδυναμώσουν την αναγνωστική επαφή του παιδιού με το βιβλίο.
Λογοτεχνικό βιβλίο για παιδιά
Η βραχεία λίστα σε αυτήν την κατηγορία αντικατοπτρίζει την ειδολογική και θεματική ποικιλία των παιδικών βιβλίων του 2012. Παραμύθια, περιπετειώδη μυθιστορήματα, νουβέλες, έργα με στοιχεία φαντασίας, παραλόγου και μυστηρίου, κ.α., καλύπτουν μία σειρά από θέματα, όπως η οικονομική κρίση, η οικολογία, η καθημερινή και σχολική ζωή του παιδιού, η αποδοχή της διαφορετικότητας, κ.ά. Τα βιβλία παρουσιάζουν επίσης ποικιλία ως προς τους εκφραστικούς τρόπους και τις αφηγηματικές τεχνικές (καλοδουλεμένη πλοκή, πρωτοπρόσωπη-τριτοπρόσωπη αφήγηση, ανατρεπτικό χιούμορ, κ.α.).
Λογοτεχνικό βιβλίο για εφήβους
Οι συγγραφείς εφηβικών βιβλίων παρουσιάζουν, τις περισσότερες φορές χωρίς ωραιοποιήσεις και επίπλαστες καταστάσεις, τις δύσκολες συνθήκες, κοινωνικές, ιστορικές, οικονομικές, κ.α. μέσα στις οποίες καλούνται να ζήσουν οι έφηβοι ήρωες. Σε πολλά μυθιστορήματα αποτυπώνονται πειστικά οι κώδικες επικοινωνίας και οι κυρίαρχες αναπαραστάσεις της νεανικής κουλτούρας.
Διαπιστώνεται πληθώρα μυθιστορηματικών θεμάτων, αφηγηματικών τρόπων και τεχνικών. Η τολμηρή ρεαλιστική γραφή εναλλάσσεται με τον μονόλογο, την πρωτοπρόσωπη αλλά και την τριτοπρόσωπη αφήγηση, την ημερολογιακή γραφή, το χιούμορ, τη χρήση διακειμένων, έτσι ώστε να προβληθούν οι έντονες ψυχικές και συναισθηματικές καταστάσεις ή τα αδιέξοδα που βιώνουν οι έφηβοι, αλλά και να αναδειχθούν θέματα όπως η αποδοχή του διαφορετικού, ο έρωτας, η αναδυόμενη σεξουαλικότητα (ετεροφυλοφιλία-ομοφυλοφιλία), ο θάνατος, οι δυσαρμονικές οικογενειακές σχέσεις, η οικονομική κρίση, η γενικευμένη κρίση αξιών, η αποσάθρωση του κοινωνικού ιστού, κ.α. Σταθερή παρουσιάζεται η τάση της ανατροπής των στερεοτύπων του φύλου και της αποδόμησης κατεστημένων προτύπων ή στερεότυπων αντιλήψεων.
Πολλοί συγγραφείς καλλιέργησαν με επιτυχία μυθιστορηματικές φόρμες και είδη (μυθιστόρημα φαντασίας, περιπετειώδες, μυστηρίου και ανίχνευσης), ιδιαίτερα δημοφιλή στους εφήβους αλλά και στο ευρύτερο κοινό, ενώ δεν λείπουν και ορισμένα «κοριτσίστικα» εφηβικά μυθιστορήματα. Διαπιστώθηκε επίσης, σε κάποιες περιπτώσεις, η προσπάθεια μίμησης και μεταφοράς στην ελληνική πραγματικότητα δημοφιλών και ευπώλητων ξένων προτύπων, όπως το «Ημερολόγιο μιας ξενέρωτης» της Ρ.Ρ. Ράσελ ή «Το ημερολόγιο ενός σπασίκλα» του Τζ. Κίνι, τα οποία συνδυάζουν τα χαρακτηριστικά του graphic novel με τις συμβάσεις της ημερολογιακής γραφής.

ΟΙ ΒΡΑΧΕΙΕΣ ΛΙΣΤΕΣ

Εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά

Αγγελική Βαρελλά, Το χατίρι του δράκου. Εικονογράφηση: Γιώργος Δημητρίου (Μεταίχμιο)

Μαριβίτα Γραμματικάκη, Το αστέρι του γίγαντα. Εικονογράφηση: Κατερίνα Βερούτσου (Καλέντης)

Μιχάλης Καζάζης, Ζήκος ο λύκος. Εικονογράφηση: Μιχάλης Καζάζης (Καλειδοσκόπιο – Αρκτούρος)

Κατερίνα Κρις, Το πρώτο Χμ που είδα. Εικονογράφηση: Κατερίνα Κρις (Κέδρος)

Αλέξης Κυριτσόπουλος, Βεγγαλικά: Ένα παραμύθι εμπνευσμένο από τα ποιήματα του Νίκου Εγγονόπουλου. Εικονογράφηση: Αλέξης Κυριτσόπουλος (Ίκαρος – Μουσείο Μπενάκη)

Κώστας Μάγος, Ο Τζικιτζίκ, ο Κρικικρίκ… και η παράξενη χορωδία του δάσους. Εικονογράφηση: Κατερίνα Χαδουλού (Καλειδοσκόπιο)

Σοφία Μαντουβάλου, Το αρχοντόπουλο που έγινε πύργος. Εικονογράφηση: Βάσω Ψαράκη (Πατάκη)

Αντώνης Παπαθεοδούλου, Ο ραφτάκος των λέξεων. Εικονογράφηση: Ίρις Σαμαρτζή (Μεταίχμιο)

Σάκης Σερέφας, Μια τρύπα στο νερό. Εικονογράφηση: Κατερίνα Βερούτσου (Μεταίχμιο)

Γεωργία Στύλου, Εγώ ξέρω τι θα πει ευτυχία! Εικονογράφηση: Γεωργία Στύλου (Ουράνιο τόξο)

Λογοτεχνικό βιβλίο για παιδιά

Έρικα Γαρμπή, Δέλτα Χι και ο μηχανισμός (Ιπτάμενο Κάστρο)

Άννα Δαμιανίδη, Το ωραιότερο πράγμα του κόσμου (Ποταμός)

Λύο Καλοβυρνάς, Γκντουπ! Το μυστικό ημερολόγιο της Λίνας (Κέδρος)

Αλεξάνδρα Κ*, Πεταλουδόνειρα (Πατάκη)

Γιώργος Μπουμπούσης, Η τάξη που νίκησε την κρίση! (Ελληνοεκδοτική)

Πάνος Παναγιωτόπουλος, Η φανέλα του Τζέραρντ (Καρυδάκη)

Ροδούλα Παππά, Το παιδί που στο κεφάλι του φύτρωσε ένα δέντρο (Νεφέλη)

Μαρία Ρουσάκη, Μια φλόγα στο σκοτάδι. Η συγκλονιστική ιστορία της Έλεν Κέλερ (Κέδρος)

Πάνος Χριστοδούλου, Η μπάλα της ζωής τους (Κέδρος)

Λογοτεχνικό βιβλίο για εφήβους

Αγγελική Δαρλάση, Με λένε… Σύννεφο ή Οι άγραφες σελίδες μιας Νεφέλης (Πατάκη)

Μάγια Δεληβοριά, Η αλφαβήτα της εφηβείας (Κέδρος)

Βησσαρία Ζορμπά-Ραμμοπούλου, Σελίδες ενός έφηβου χειμώνα (Πατάκη)

Ελένη Καπνιά-Αραποστάθη, Το ρομπότ των βράχων (Κέδρος)

Φίλιππος Μανδηλαράς, Ζωή σαν ασανσέρ (Πατάκη)

Βασίλης Παπαθεοδώρου, Οι άρχοντες των σκουπιδιών (Καστανιώτη)

Γιάννης Τσίρος, Ελεύθερα Ύδατα (Πατάκη)

Γιώτα Φώτου, Κώδικας 99 (Ψυχογιός)

 

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΒΙΒΛΙΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ
Αγγελική Αθανασοπούλου, βιβλιοθηκονόμος, προϊσταμένη Βιβλιοθήκης Αετοπούλειου Πολιτιστικού Κέντρου Δ. Χαλανδρίου.
Πόπη Αλεξίου, γραφίστρια.
Τζίνα Καλογήρου, καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών.
Μαρίζα Ντεκάστρο, κριτικός παιδικής λογοτεχνίας, συγγραφέας.
Γιώργος Παναγιωτάκης, συγγραφέας.

15/05/2013

Μια συνάντηση στην Πάτρα

DSCN3255Χάρη στη σειρά βιβλίων «Αταξίες στην Τάξη«, έχω επισκεφτεί πολλά δημοτικά σχολεία ανά την Ελλάδα -μια εμπειρία που είναι ενδιαφέρουσα, αποκαλυπτική και πολλές φορές συναρπαστική.

Η συνάντηση με τα παιδιά του 60ου δημοτικού σχολείου της Πάτρας, είχε κανονιστεί από τον περασμένο Οκτώβριο, στο πλαίσιο του προγράμματος φιλαναγνωσίας του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Στο μεταξύ ήρθαν τα πάνω κάτω. Ο υφυπουργός εκνευρίστηκε από ένα δείγμα κακοδιαχείρισης και αποφάσισε να καταργήσει το Ε.ΚΕ.ΒΙ. Ακολούθως, πήρε την απόφασή του πίσω. Έκοψε όμως κάποια άλλα προγράμματα -όχι αυτό της φιλαναγνωσίας. Μετά, αποφάσισε ξανά ότι το Ε.ΚΕ.ΒΙ πρέπει να καταργηθεί, αλλά τελικά έκανε πάλι πίσω, ενόψει της Έκθεσης Βιβλίου της Θεσσαλονίκης.

Όσο ο υπουργός αποφάσιζε και ξεαποφάσιζε, τα παιδιά της 6ης τάξης, του 60ου Πάτρας, μαζί με τις δασκάλες τους, δούλευαν πάνω στη Στοιχειωμένη Αίθουσα (το πρώτο βιβλίο της σειράς). Όταν πλησίαζε η ημερομηνία που είχαμε συμφωνήσει να πάω, ανακαλύψαμε ότι, σύμφωνα με την τρέχουσα απόφαση του υφυπουργού, το συγκεκριμένο πρόγραμμα είχε καταργηθεί και ότι το ΕΚΕΒΙ δεν θα κάλυπτε τα έξοδα μετάβασης στην Πάτρα.

DSCF9898Ομολογώ ότι στην αρχή σκέφτηκα να καθίσω σπίτι μου -το πήγαινε έλα κοστίζει αρκετά χρήματα και είναι αρκετά κουραστικό. Όμως ήταν κρίμα. Τα παιδιά «ζούσαν» μαζί με το βιβλίο μου για τόσες σχολικές ώρες… Το να τα συναντήσω και να συζητήσουμε για λογοτεχνία, ήταν το λιγότερο που μπορούσα να κάνω από την πλευρά μου. Έτσι, όμοια με τον υφυπουργό, άλλαξα και εγώ την απόφασή μου και πήγα. Και έκανα πολύ καλά, γιατί αυτά που είχαν ετοιμάσει τα παιδιά, άξιζαν χίλιες φορές τον κόπο και τα έξοδα.

Τα παιδιά, λοιπόν, είχαν στήσει θεατρικό έργο, είχαν γράψει τραγούδι, είχαν φτιάξει κόμικ, είχαν βιντεοσκοπήσει διάφορες δράσεις τους, είχαν σκεφτεί εναλλακτικές λύσεις, είχαν επινοήσει τη μελλοντική ζωή των ηρώων και γενικά είχαν καταφέρει να φωτίσουν πλευρές του βιβλίου μου, που εγώ δεν είχα καν σκεφτεί. Τα ευχαριστώ λοιπόν και από εδώ και εύχομαι να συνεχίσουν να έχουν το ίδιο κέφι και την ίδια δημιουργική διάθεση και στο γυμνάσιο. Και βέβαια, ελπίζω αυτή μας η συνάντηση, να τα κάνει να αγαπήσουν ακόμη περισσότερο τα βιβλία και τη λογοτεχνία.

DSCF9906

ΥΓ. Εκτός από τα πολύτιμα δώρα που μου έκαναν τα παιδιά (αντίγραφα των εργασιών τους, το φοβερό κόμικ τους κτλ) μου έδωσαν και ένα μπουκάλι τεντούρα (το λικέρ-σήμα κατατεθέν της Πάτρας). «Κύριε Παναγιωτάκη, ένα ποτηράκι μόνο τη φορά γιατί χτυπάει«, μου είπε ένας από τους μαθητές. Σύντομα ανακάλυψα ότι είχε δίκιο. Η τεντούρα πράγματι χτυπάει…